Szczegóły

Kategoria: Artykuł popularnonaukowy

W nr 16/2026 „Kórniczanina”, na stronie 14, ukazał się kolejny artykuł z cyklu „Wiadomości z Ogrodów Kórnickich”. Tekst zatytułowany „Sekret życia drzew: podziemna siła” przygotowała prof. Joanna Mucha z Instytutu Dendrologii PAN.

Autorka zwraca uwagę na tę część funkcjonowania drzew, która na co dzień pozostaje dla nas niewidoczna – system korzeniowy. Przetrwanie i rozwój drzewa zależą bowiem od ścisłej współpracy części nadziemnej i podziemnej, choć każda z nich może reagować na inne czynniki środowiskowe. Aktywność liści i igieł jest w dużej mierze regulowana przez długość dnia, natomiast funkcjonowanie korzeni silnie zależy od temperatury gleby.

Przykładem pozwalającym lepiej zrozumieć te zależności jest sosna zwyczajna, występująca na ogromnym obszarze Eurazji. Populacje pochodzące z różnych części jej zasięgu wykształciły odmienne strategie wzrostu i gospodarowania zasobami. Szczególne znaczenie ma przy tym rozwój korzeni oraz ich współpraca z grzybami mykoryzowymi, wspomagająca pobieranie wody i składników pokarmowych.

Artykuł przybliża także znaczenie doświadczeń typu „common garden”, które pozwalają rozdzielić wpływ warunków środowiskowych od uwarunkowań genetycznych. Wyniki takich badań pokazują, że drzewa przeniesione do nowego środowiska nie tracą cech związanych ze swoim pochodzeniem, co ma istotne znaczenie dla przewidywania ich reakcji na postępujące zmiany klimatu.

To ciekawa opowieść o tym, że aby naprawdę zrozumieć, jak drzewa przystosowują się do środowiska, trzeba spojrzeć nie tylko na koronę, ale również pod powierzchnię gleby

Szczegóły

Kategoria: Artykuł popularnonaukowy

W nr 15/2026 „Kórniczanina” z 4 września 2026 r., na s. 12–14, ukazał się kolejny artykuł z cyklu „Wiadomości z Ogrodów Kórnickich”. Autorką tekstu pt. „Gdzie się podziały wróble?” jest dr Ewa Mąderek z Instytutu Dendrologii PAN.

Artykuł poświęcony jest obserwowanemu w Polsce i innych krajach Europy spadkowi liczebności wróbla domowego (Passer domesticus) – gatunku od wieków silnie związanego z człowiekiem i jego najbliższym otoczeniem. Autorka wyjaśnia, że zjawisko to nie ma jednej przyczyny. Jest wynikiem nakładających się zmian środowiskowych, w tym utraty miejsc lęgowych wskutek modernizacji i uszczelniania budynków, ograniczenia dostępności pokarmu, zwłaszcza owadów niezbędnych w okresie karmienia piskląt, oraz zmian w sposobie urządzania terenów zieleni. Tekst zwraca także uwagę na znaczenie wróbla jako elementu lokalnych ekosystemów oraz na możliwości jego ochrony poprzez zachowanie miejsc lęgowych, gęstych krzewów, żywopłotów i bardziej naturalnych fragmentów zieleni. Ważnym wątkiem są również badania naukowe nad populacjami wróbla, pozwalające analizować ich zmienność genetyczną, reakcję na izolację i presję zmieniającego się środowiska.  Artykuł pokazuje, że pytanie „Gdzie się podziały wróble?” wykracza poza los jednego, pozornie pospolitego gatunku. Zmniejszanie się jego liczebności może być sygnałem szerszych przemian zachodzących w środowisku, które współdzielimy z innymi organizmami.

W numerze 1/2026 czasopisma „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” ukazał się artykuł popularnonaukowy Elwiry Nawrockiej i Kingi Nowak z Instytutu Dendrologii PAN pt. „Pachnący krzew – bez czy lilak?”. Autorki wyjaśniają, dlaczego lilak pospolity (Syringa vulgaris L.), potocznie nazywany bzem, nie jest bliskim krewnym rodzimego bzu czarnego (Sambucus nigra L.). Przedstawiają bałkańskie pochodzenie lilaka, historię jego wprowadzenia do europejskich ogrodów oraz bogactwo odmian powstałych dzięki pracy hodowców. Pokazują również mniej oczywiste znaczenie tego krzewu: lilak może być reliktem dawnych siedlisk, biologicznym zwiastunem wiosny i wskaźnikiem zmian zachodzących w środowisku. Ważnym wątkiem artykułu są wieloletnie obserwacje fenologiczne prowadzone w Instytucie Dendrologii PAN. Wynika z nich, że lilaki zakwitają dziś znacznie wcześniej niż przed około siedemdziesięciu laty. Rekordowy był rok 2024, kiedy kwitnienie rozpoczęło się już 15 kwietnia. Autorki przybliżają także biologię kwiatów, zapylanie i niezwykłą chemię zapachu lilaków. Opisują również najbogatszą w Polsce kolekcję lilaków w Arboretum Kórnickim, posiadającą status Kolekcji Narodowej. Obejmuje ona 266 pozycji, w tym 242 odmiany uprawne, oraz około tysiąca krzewów, tworząc wyjątkową „żywą bibliotekę” różnorodności biologicznej i historii ogrodnictwa.

Szczegóły

Kategoria: Artykuł popularnonaukowy

W ramach cyklu „Wiadomości z Ogrodów Kórnickich” w numerze 13/2026 „Kórniczanina” z 17 lipca 2026 r. ukazał się artykuł dr Weroniki B. Żukowskiej z Instytutu Dendrologii PAN pt. „Z lasu do kuchni – co kryją drzewa?”. Tekst można przeczytać na stronach 20–21.

Autorka pokazuje, że drzewa są nie tylko źródłem drewna, lecz także wielu substancji wykorzystywanych w przemyśle spożywczym. Czytelnicy dowiedzą się m.in., czym jest oskoła, z jakich surowców i w jaki sposób otrzymuje się ksylitol, skąd bierze się charakterystyczny smak syropu klonowego oraz jakie zastosowanie mają młode pędy sosny, miód spadziowy, garbniki zawarte w drewnie dębowym i celuloza mikrokrystaliczna. Artykuł przybliża chemiczne bogactwo drzew i pokazuje, jak wpływają one na smak, aromat, strukturę oraz jakość produktów obecnych na naszych stołach.